Kazakhstan Đứng Trước Cuộc Khủng Hoảng Năng Lượng Đáng Quan Ngại
Kazakhstan, một quốc gia giàu tài nguyên, lẽ ra nên là một trong những nước được hưởng lợi lớn từ sự cô lập ngày càng tăng của Nga trên thị trường năng lượng toàn cầu. Dầu thô của Kazakhstan không bị trừng phạt và các nhà máy lọc dầu châu Âu cần tìm kiếm các lựa chọn thay thế cho nguồn dầu của Nga. Tuy nhiên, thay vì tận dụng được lợi thế địa chính trị, Kazakhstan lại rơi vào tình thế đối mặt với nhiều rủi ro tương tự như nước láng giềng phía bắc của mình, bao gồm các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng xuất khẩu, những gián đoạn bên trong nước Nga và các sự cố vận hành lặp đi lặp lại tại các mỏ lớn nhất của mình.
Cơ Sở Hạ Tầng Xuất Khẩu Dầu Thô
Vấn đề dễ nhận thấy nhất là sự phụ thuộc vào hệ thống năng lượng khu vực mà Kazakhstan thừa hưởng từ Liên Xô. Một ví dụ điển hình là Caspian Pipeline Consortium (CPC). Đường ống này được thiết kế và xây dựng sau sự sụp đổ của Liên Xô nhằm cung cấp cho mỏ dầu khổng lồ Tengiz và các nhà sản xuất khác ở phía tây Kazakhstan một con đường tiếp cận trực tiếp đến thị trường quốc tế.
Đường ống CPC kéo dài hơn 1.500 km từ Kazakhstan đến một cảng Biển Đen ở gần Novorossiysk, Nga, theo lộ trình ngắn nhất và kinh tế nhất từ lưu vực sản xuất Caspian đến biển.
| Thống Kê CPC | Giá Trị |
|---|---|
| Xuất khẩu trung bình (3 tháng qua) | 1,7 triệu thùng/ngày |
| Xuất khẩu sang châu Âu | 1,42 triệu thùng/ngày |
| Xuất khẩu sang châu Á | 280.000 thùng/ngày |
Sự tập trung này có thể mang lại hiệu quả trong điều kiện bình thường, nhưng lại trở thành mối nguy hiểm trong thời điểm khủng hoảng. Khi CPC ngừng hoạt động, Kazakhstan không chỉ mất một lộ trình xuất khẩu trong số nhiều lộ trình; mà còn mất đi xương sống của thương mại dầu mỏ của mình.
Rủi Ro Từ Cuộc Chiến Ở Ukraine
Cuộc chiến ở Ukraine đã làm gia tăng sự nguy hiểm của sự phụ thuộc này. Khu vực Novorossiysk, nơi có cảng dầu CPC, đã nhiều lần hứng chịu các cuộc tấn công bằng drone từ Ukraine, trong khi các tàu liên quan đến hoạt động xuất khẩu của CPC cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro an ninh ngày càng gia tăng. Một cuộc tấn công bằng drone vào tháng 11 năm 2025 đã làm hư hại nghiêm trọng một trong các điểm neo đơn của CPC, và các cuộc tấn công lặp lại vào các tàu chở dầu trong năm 2026 đã làm giảm lòng tin của chủ tàu, người thuê tàu và nhà thầu.
Tính đến ngày 21 tháng 7, CPC đã ngừng tiếp nhận dầu thô từ Kazakhstan sau khi các hoạt động xuất khẩu bị đình chỉ. Tính đến ngày 23 tháng 7, vẫn chưa có xác nhận chính thức nào về việc khôi phục hoàn toàn hoạt động. Mặc dù cơ sở hạ tầng tại cảng hiện tại vẫn còn nguyên vẹn, tác động thương mại giống như sự tàn phá vật lý. Các chủ tàu và nhà điều hành, bao gồm ExxonMobil và Chevron, từ chối cập cảng này do không muốn mạo hiểm với tàu và thủy thủ đoàn của mình trước các cuộc tấn công liên tiếp.
Châu Âu Bị Đe Dọa Nghiêm Trọng
Châu Âu, đặc biệt là, đang ở trong tình thế dễ bị tổn thương. Cảng Trieste của Ý là điểm đến lớn nhất cho xuất khẩu CPC toàn cầu, với dòng chảy ổn định 300.000 thùng/ngày, đóng vai trò như một dây chuyền sinh mệnh cho các nhà máy lọc dầu của Áo, Séc và Đức. Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha và Hy Lạp cũng là những điểm đến quan trọng.
Một sự gián đoạn kéo dài sẽ thắt chặt nguồn cung ở Địa Trung Hải và buộc các nhà máy lọc dầu phải chuyển sang những nguồn dầu thô từ khu vực Đại Tây Dương. Tuy nhiên, CPC Blend không dễ dàng thay thế. Nó có độ nhẹ khoảng 45 độ API, nhưng chứa khoảng 0,6% lưu huỳnh, khiến nó có chất lượng kém hơn so với các loại như Azeri Light hay Saharan Blend. Các nhà máy lọc dầu cần có đủ năng lực khử lưu huỳnh để xử lý hiệu quả loại dầu này.
Khó Khăn Trong Việc Tìm Kiếm Giải Pháp Thay Thế
Kazakhstan có một số lựa chọn, nhưng không lựa chọn nào có thể bù đắp cho một sự cố lớn ở CPC. Đường ống Atyrau-Samara có thể vận chuyển dầu vào hệ thống Transneft của Nga, nhưng chỉ xử lý khoảng 220.000 thùng/ngày trong năm 2025, so với công suất danh nghĩa khoảng 350.000 thùng/ngày. Những thùng dầu này, được tiếp thị dưới tên KEBCO, vẫn phụ thuộc vào các đường ống và cảng của Nga.
Đường ống Kazakhstan-Trung Quốc có công suất khoảng 400.000 thùng/ngày, nhưng cũng đã được tích hợp vào dòng chảy khu vực và được sử dụng để vận chuyển dầu Nga sang Trung Quốc. Việc chuyển hướng bất kỳ thùng dầu Kazakhstan nào sang phía đông sẽ đòi hỏi sự điều chỉnh thương mại và logistics lớn.
Lựa chọn không phải của Nga thường được thảo luận nhất là lộ trình từ Aktau băng qua Biển Caspian đến Baku và sau đó qua đường ống Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC). Tuy nhiên, khối lượng hiện tại chỉ khoảng 30.000 thùng/ngày, chủ yếu do Biển Caspian rất nông, chỉ cho phép tàu có tải trọng tối đa 15.000 tấn, chỉ bằng 10% tải trọng thông thường của Suezmax.
Hệ Thống Năng Lượng Bất Ổn
Sự dễ bị tổn thương của Kazakhstan không chỉ nằm ở vận chuyển. Mỏ Karachaganak, một trong ba mỏ dầu và khí lớn của Kazakhstan, phụ thuộc vào nhà máy chế biến khí Orenburg của Nga, vì mỏ này sản xuất các chất lỏng cùng với một lượng lớn khí thải có chứa lưu huỳnh. Khi Orenburg giảm lượng tiếp nhận, Karachaganak cũng phải cắt giảm sản lượng khí và do đó là sản lượng chất lỏng.
Sau một cuộc tấn công bằng drone vào Orenburg vào ngày 24 tháng 6, sản lượng chất lỏng của Karachaganak đã giảm từ khoảng 34.000 tấn/ngày xuống còn 25.000 tấn/ngày, tương đương với sự giảm khoảng 70.000 thùng/ngày. Mặc dù con số này có thể không lớn khi nhìn vào tổng xuất khẩu CPC nhưng lại có ý nghĩa lớn đối với chính mỏ có công suất 300.000 thùng/ngày.
Mỏ Tengiz cũng đã thêm một lớp bất ổn khác. Một vụ cháy và mất điện vào tháng 1 đã tạm thời ngừng sản xuất tại Tengiz và mỏ Korolev lân cận, cắt giảm sản lượng từ khoảng 900.000 thùng/ngày xuống còn 360.000 thùng/ngày và buộc nhà điều hành Tengizchevroil phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng đối với nguồn cung CPC Blend, giảm xuống còn khoảng 880.000 thùng/ngày trong tháng đó.
Tình Hình Hiện Tại và Triển Vọng Tương Lai
Kazakhstan hiện đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng dầu mỏ ba phần: một hệ thống xuất khẩu tập trung vào một lộ trình bị tổn thương bởi chiến tranh, các hành lang thay thế quá nhỏ và không khả thi để bù đắp, và các mỏ lớn thường xuyên phải đối mặt với các sự cố vận hành. Hậu quả không chỉ ảnh hưởng đến ngành dầu khí của Kazakhstan mà còn lan rộng ra, vì CPC và KEBCO cùng nhau chiếm gần 15% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của EU trong tháng 6, trong khi doanh thu từ dầu mỏ hỗ trợ khoảng một nửa ngân sách nhà nước của Kazakhstan.
Giá khu vực cao hơn có thể giúp các nhà cung cấp khác, nhưng không mang lại sự bảo vệ cho một nhà sản xuất không thể đảm bảo quyền truy cập vào thị trường. Vấn đề của Kazakhstan không phải là thiếu dầu hay người mua. Đó là sự mong manh ngày càng tăng của cơ sở hạ tầng kết nối giữa hai yếu tố này.
#Kazakhstan #NăngLượng #CPC #Crisis